Lupos Dış Ticaret
Çin’den yedek parça ithalatı, basit bir satın alma veya lojistik organizasyonu değildir. Türkiye’de bu süreç; doğru GTİP sınıflandırması, İthalat Rejimi kontrolü, TAREKS uygunluk denetimleri, CE/TSE gereklilikleri ve gümrük kıymet incelemeleri ile yürütülen hukuki ve mali sorumluluk içeren bir operasyondur.
“Çinden yedek parça getirmek” araması genellikle nakliye odaklı düşünülse de, Türkiye’de asıl risk gümrük aşamasında ortaya çıkar. Yanlış sınıflandırma, eksik teknik belge veya hatalı beyan; malın beklemesine, ek vergiye veya cezaya neden olabilir.
1. GTİP (HS Code) Doğru Tespiti
Her yedek parça, Türk Gümrük Tarife Cetveli’ne göre doğru GTİP ile beyan edilmelidir. Otomotiv parçaları, makine aksamları, elektrikli bileşenler ve hidrolik sistem parçaları farklı fasıllar altında yer alır (örneğin 84, 85, 87).
- Yanlış GTİP nedeniyle İlave Gümrük Vergisi uygulanması
- Anti-damping vergisine tabi olma riski
- TAREKS teknik denetimine yönlendirme
- Eksik vergi beyanı nedeniyle ceza ve geriye dönük tahakkuk
- Kırmızı hat fiziki muayene riski
GTİP yalnızca vergi oranını değil, ürünün teknik mevzuata tabi olup olmadığını da belirler. Bu nedenle ithalat sürecinin en kritik adımıdır.
2. Kullanılmış Yedek Parça ve İthalat Rejimi Kısıtları
Türkiye’de kullanılmış eşya ithalatı ciddi şekilde kısıtlıdır. Özellikle kullanılmış motor, şanzıman, elektronik kontrol ünitesi veya makine parçaları için özel izin gerekebilir veya ithalat tamamen yasak olabilir.
- Revizyonlu (refurbished) parçalar
- Sökülmüş ikinci el otomotiv bileşenleri
- Daha önce kullanılmış endüstriyel ekipman parçaları
Bu tür ürünlerde İthalat Rejimi Kararı ve ilgili tebliğler önceden analiz edilmeden sipariş verilmesi; malın geri gönderilmesine veya tasfiyesine kadar gidebilecek sonuçlar doğurabilir.
3. TAREKS, CE ve TSE Uygunluk Süreci
Pek çok yedek parça teknik mevzuata tabidir ve TAREKS sistemi üzerinden denetlenir. Ürünün niteliğine göre aşağıdaki belgeler talep edilebilir:
- CE işareti ve AB uygunluk beyanı
- Teknik dosya
- Akredite laboratuvar test raporları
- TSE uygunluk değerlendirmesi
Özellikle otomotiv aydınlatma ekipmanları, elektrikli modüller, basınçlı ekipman parçaları ve bazı makine bileşenleri teknik kontrole yönlendirilebilir. Eksik belge, limanda ardiye ve demuraj maliyetine yol açar.
4. Çin’den Yedek Parça İthalatında Vergi Yapısı
Çin’den yapılan ithalatta ödenecek vergiler GTİP’e göre değişir. Genel olarak:
- Gümrük vergisi
- İlave Gümrük Vergisi (varsa)
- KDV (CIF + vergi toplamı üzerinden)
- Anti-damping vergisi (ürüne bağlı olarak)
Sabit bir oran varsayımı yapmak hatalıdır. Her ürün kalemi için güncel mevzuat kontrolü zorunludur.
5. Gümrük Kıymet Riski ve Düşük Fatura Sorunu
Çin’den yedek parça ithalatında en sık karşılaşılan denetim konularından biri düşük kıymet beyanıdır. Gümrük idaresi, referans fiyat uygulaması ve sonradan kontrol mekanizmalarını aktif kullanmaktadır.
- Piyasa ortalamasının altında fatura
- Parçalı ödeme yapısı
- Tedarikçi ile alıcı arasında ilişki
- Eksik ödeme kayıtları
Kıymet şüphesi halinde ek belge talep edilir, vergi farkı hesaplanır ve ceza uygulanabilir. Bu risk, ithalat maliyetini ciddi şekilde artırabilir.
6. Çin Tedarikçi Doğrulama ve Üretim Kontrolü
“Çinden yedek parça getirmek” sürecinde en büyük kayıplar çoğu zaman gümrükte değil, üretim aşamasında oluşur.
- Üretici gibi görünen aracı firmalar
- Gerçek üretim kapasitesi olmayan tedarikçiler
- Sahte CE belgeleri
- Numune ile seri üretim arasında kalite farkı
Yüksek tutarlı B2B siparişlerde; şirket kayıt doğrulaması, üretim kapasite analizi, sözleşme kontrolü ve yükleme öncesi kalite denetimi zorunludur.
7. Nakliye Planlaması ve Operasyonel Kontrol
Yedek parçanın hacmi, ağırlığı ve aciliyetine göre taşıma modu belirlenmelidir.
- FCL (konteyner bazlı) sevkiyat – yüksek hacimli ithalatlar
- LCL konsolidasyon – karışık ürün yüklemeleri
- Hava kargo – üretim duruşu riski olan kritik parçalar
Mekanik ve elektronik bileşenlerde yanlış ambalaj; nem, darbe ve korozyon kaynaklı hasara yol açabilir. Sigorta poliçesi ürün değerine ve risk profiline uygun düzenlenmelidir.
8. Çin’den Yedek Parça Getirmek İçin Kontrol Listesi
- GTİP doğru belirlendi mi?
- İthalat Rejimi kısıtı var mı?
- TAREKS kontrolü gerekecek mi?
- CE/TSE belgeleri hazır mı?
- Fatura ve ödeme kayıtları tutarlı mı?
- Incoterms net mi?
- Yükleme öncesi kalite kontrol yapıldı mı?
Sonuç: Çin’den Yedek Parça İthalatı Ciddi Bir Gümrük Sorumluluğudur
Çin’den yedek parça ithalatı, fiyat odaklı değil; mevzuat ve risk odaklı yönetilmesi gereken bir süreçtir. Yanlış beyan, eksik uygunluk veya yetersiz tedarikçi doğrulaması; malın gecikmesine, ek vergiye veya yüksek tutarlı cezaya neden olabilir.
Türkiye’de güvenli ve sürdürülebilir ithalat için süreç; GTİP doğruluğu, teknik mevzuat uyumu, kıymet şeffaflığı ve operasyonel disiplin temelinde yürütülmelidir.
